102 ปี จาก “อินฟลูเอนซา” สู่ “โคโรนาไวรัส” ในสยามประเทศ (EP.03)
เผยแพร่เมื่อ: 25 มิ.ย. 64จำนวนผู้เข้าชม:202

102 ปี จาก “อินฟลูเอนซา” สู่ “โคโรนาไวรัส” ในสยามประเทศ

EP.03 การบริหารจัดการโรคอินฟลูเอนซา

 

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงทราบถึงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคระบาดในสยาม จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้กระทรวงนครบาลเป็นผู้รับผิดชอบแก้ไขสถานการณ์ ตามประกาศกระทรวงนครบาล เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ.2461 โดยให้จัดเจ้าพนักงานแพทย์ออกไปประจำตามโรงพยาบาลรัฐบาลทุกแห่งในตำบลที่ประชาชนสะดวก เพื่อแจกจ่ายยารักษาโรคและให้คำแนะนำการรักษาโรค

นอกจากนี้ ในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดในเขตพระนครและมณฑลต่าง ๆ ยังมีหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบในการบริหารจัดการโรคอินฟลูเอนซาหรือไข้หวัดใหญ่สเปนด้วย จากเอกสารจดหมายเหตุ ได้กล่าวถึงบุคคลสำคัญและหน่วยงานที่มีบทบาทในการบริหารจัดการโรค ดังนี้
 

กระทรวงนครบาล มีเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เป็นเสนาบดีกระทรวงนครบาล

กระทรวงนครบาล โดยกรมศุขาภิบาล เป็นหน่วยงานหลักที่มีหน้าที่ดูแลเรื่องสาธาณสุขในเขตพระนคร เมื่อเกิดโรคระบาดอินฟลูเอนซา จึงจัดแพทย์ออกไปประจำตามสถานที่ต่าง ๆ ในชุมชน เพื่อรักษาและแจกจ่ายยาให้ประชาชน สถานที่แจกยาในสมัยนั้นจะเป็นตามโรงพยาบาล สถานีตำรวจ ศาลาวัด เช่น โรงพยาบาลบางรัก โรงพยาบาลกลาง โรงพยาบาลวชิระ โรงพยาบาลศิริราช โรงพยาบาลจีน สถานีตำรวจชนะสงคราม สถานีตำรวจพาหุรัด สถานีตำรวจนางเลิ้ง สถานีตำรวจจักรวรรดิ เป็นต้น

เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เสนาบดีกระทรวงนครบาล


 

กระทรวงมหาดไทย มีเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) เป็นเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย

กระทรวงมหาดไทย โดยกรมประชาภิบาล ดูแลรับผิดชอบด้านสาธารณสุขในเขตมณฑลต่าง ๆ ให้คำแนะนำในการดูแลป้องกันรักษาโรคแก่ราษฎรในมณฑลต่าง ๆ เมื่อได้รับแจ้งเรื่องการเกิดโรคอินฟลูเอนซาในมณฑลปักษ์ใต้ ที่จังหวัดสงขลาและจังหวัดปัตตานี จึงจัดส่งยาและแพทย์จากจังหวัดนครปฐมและจังหวัดราชบุรี ไปช่วยรักษาพยาบาลผู้ป่วยในมณฑลปักษ์ใต้

เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย

กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ มีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ เป็นเสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ

กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ มีหน้าที่นำเงินจากหอรัษฎากรพิพัฒน์ มาจัดสรรงบประมาณเพื่อนำเงินมาซื้อยาแจกจ่ายประชาชน เดิมเงินงบประมาณดังกล่าวจัดสรรไว้สำหรับการป้องกันโรคกาฬโรค ต้องนำมาเบิกจ่ายเพื่อป้องกันโรคอินฟลูเอนซาแทน

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ เสนาบดีกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ

ยารักษาโรคอินฟลูเอนซา
 

สำหรับยาที่ออกแจกจ่ายในการรักษาโรคฟลูเอนซานั้นมีทั้งยาฝรั่งและยาไทย ในหนังสือพิมพ์บางกอกไทมส์ ฉบับวันจันทร์ ที่ 4 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2461 หัวข้อ “Siamese Medicine” ได้ระบุว่า เจ้าพระยายมราช เสนาบดีกระทรวงนครบาล เรียกประชุมแพทย์สยาม เพื่อหารือเรื่องรักษาราษฎรที่ป่วยจากโรคอินฟลูเอนซา ซึ่งยาที่ใช้รักษานั้นแม้จะมียาฝรั่ง คือ ยาควินิน (Quinine) แต่ราษฎรจำนวนมากยังนิยมใช้ยาไทยมากกว่า ในที่ประชุมจึงมีมติให้ใช้ยาไทย 4 ชนิด คือ ยาเขียวเบญจขันธ์ ยาถ่ายพิษไข้ ยาห้ารากดับพิษ และยาแก้เหนื่อยหอบ

ผู้เรียบเรียง นางสาวพนิดา วงศ์บุญ นักจดหมายเหตุชำนาญการ และนายอมรินทร์ ณ พิบูลย์ นักจดหมายเหตุปฏิบัติการ

คณะทำงานด้านการจัดการองค์ความรู้ของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ

 

อ้างอิง:

เอกสาร:

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารรัชกาลที่ 6 กระทรวงนครบาล ร.6 น 7.5/14 เรื่อง แจกจ่ายยาให้แก่ผู้ป่วยเป็นไข้หวัด “อินฟลูเอนซา” (26 ต.ค. – 3 มี.ค. 2461)

หนังสือพิมพ์บางกอกไทมส์ ฉบับวันจันทร์ ที่ 4 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2461 หัวข้อ “Siamese Medicine”

ภาพ :

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. 24 M00010 ภาพเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม)

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภ หวญ 11/68 ภาพเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร)

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. 3M000074 ภาพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ

 

#องค์ความรู้จากจดหมายเหตุ