โคมตรา วิสาขปุรณมีบูชา
เผยแพร่เมื่อ: 26 พ.ค. 64จำนวนผู้เข้าชม:78

จากเอกสารจดหมายเหตุชุดกระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงมหาดไทย ธรรมเนียมหนึ่งที่ปรากฎในวันวิสาขบูชา คือ สำนักพระราชวังได้ทำหนังสือแจ้งเวียนบอกบุญไปยังหน่วยราชการ องค์กร และพุทธบริษัท เพื่อให้ผู้ที่มีจิตศรัทธาร่วมจัดทำโคมไฟหรือเทียนมาถวายเป็นพุทธบูชาโดยเสด็จพระราชกุศล ในพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชา ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม

โคมไฟจากหน่วยราชการ องค์กร ส่วนใหญ่มักออกแบบให้มีตราสัญลักษณ์ประจำหน่วยงาน ในสมัยนั้นจึงนิยมเรียกกันว่า โคมตรา

ย้อนไปเมื่อพ.ศ. ๒๕๑๓ กระทรวงศึกษาธิการได้มอบหมายให้กรมศิลปากร ซึ่งเป็นหน่วยงานในสังกัด จัดทำโคมสำหรับจุดเป็นพุทธบูชา ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชา ให้สวยงามประณีต กรมศิลปากร โดยแผนกช่างเขียน กองหัตถศิลป์ ได้ออกแบบและจัดทำโคมตรา มีลักษณะดังนี้

ตัวโคมทำด้วยแผ่นทองเหลืองหรือสังกะสีตะกั่วอย่างหนาชนิดเรียบตามขนาด 0.65 x 0.25 เมตร ประกอบเป็นรูปโคมไฟฟ้าบัดกรีให้เรียบร้อย ภายในให้ช่างบัดกรีเหล็กเชื่อมยึดเป็นโครงได้ตามความเหมาะสม เพื่อความแข็งแรง และใส่กระจกฝ้าทั้งสองด้าน ด้านบนเจาะช่องกลมสำหรับใส่หลอดไฟ โดยใช้หลอดไฟฟ้า 25 วัตต์ ทำสวิตช์เปิด – ปิดด้านล่างตัวโคม สายโยงตัวโคมทำจากลวดที่ร้อยด้วยดอกรักสีขาว รัดด้วยมาลัยเกี้ยวดอกพุดหรือดอกมะลิ และมีตะขอสำหรับแขวน

ด้านหน้าโคมเป็นแบบกลม ฉลุตรากระทรวงศึกษาธิการตามแบบด้วยฝีมือประณีต เสร็จแล้วลงรัก ปิดทองทั้งสองด้าน ส่วนความหนาให้ทาสีแดง ภายในทาสีบรอนซ์เงินหรือสีขาว ผูกสวนดอกไม้สดด้วยดอกหงอนไก่สีเหลือง – สีแดง ดอกสร้อยทอง หรือดอกพวงชมพู ใบเฟิร์นอย่างละเอียด หรือใบโปร่งฟ้า สลับผูกมัดกับก้านกล้วย ดอกไม้ทัดใช้เย็บแบบด้วยใบตองตามขนาดขอบ ตรึงด้วยดอกพุดเกสร ใช้ดอกบานไม่รู้โรยสีแดง ติดเป็นระยะตามแบบ เฟื่องอุบะ ถ้าใช้ดอกรักสีขาวให้ใช้ดอกจำปี ถ้าใช้ดอกรักสีม่วงให้ใช้ดอกจำปา

ปัจจุบันการจัดทำโคมไฟเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา ในพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชา
ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ยังปฏิบัติและสืบทอดกันมาอย่างต่อเนื่อง แม้ลักษณะหรือรูปแบบโคมไฟจะปรับเปลี่ยนไปบ้างตามยุคสมัย แต่สิ่งที่ยังคงอยู่คือความนอบน้อมและความศรัทธาที่มีต่อพระพุทธศาสนา ซึ่งได้สะท้อนผ่านความวิจิตร สวยงามของโคมตรา วิสาขปุรณมีบูชา

เรียบเรียง : นางสาวดุษฎี ชัยเพชร นักจดหมายเหตุชำนาญการ คณะทำงานด้านการจัดการองค์ความรู้ของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ

กราฟิก : นายบันลือ กุณรักษ์ นักวิชาการช่างศิลป์ชำนาญการ

บรรณานุกรม

เอกสาร

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารรัชกาลที่ 7 กระทรวงมหาดไทย ร.7 ม1/50 เรื่อง ให้ข้าราชการกรมพระนครบาลจัดเทียนหรือโคมไปจุดบูชาพระรัตนตรัยที่พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในวันวิสาขบูชา (11 พ.ค. 2470 – 18 พ.ค. 2472)

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารกระทรวงมหาดไทย มท 0201.2.1.32/5 เรื่อง การจัดทำโคมในพิธีบำเพ็ญกุศลวันวิสาขบูชา (พ.ศ. 2491)

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารกระทรวงมหาดไทย มท 0201.2.32/101 เรื่อง การจัดโคมตราหรือทำเทียนไปจุดเป็นพุทธบูชา โดยเสด็จพระราชกุศลวิสาขบูชา ปี พ.ศ. 2508 (พ.ศ. 2508)

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารกระทรวงศึกษาธิการ (2) ศธ 26/2236 เรื่อง การจัดโคมและเทียนโดยเสด็จการพระราชกุศลวิสาขบูชา (23 พ.ค. 2487)

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารกระทรวงศึกษาธิการ (4) ศธ 2.2.2/16 เรื่อง การออกแบบโคมวิสาขบูชาสำหรับคณะรัฐมนตรี เพื่อจุดเป็นพุทธบูชาโดยเสด็จพระราชกุศล ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม (24 เม.ย. – 24 พ.ค. 2497)

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารกระทรวงศึกษาธิการ (4) ศธ 2.2.2/241 เรื่อง การจัดทำโคมไฟสำหรับจุดเป็นพุทธบูชาในวัดพระศรีรัตนศาสดารามของกระทรวงศึกษาธิการ เนื่องในงานพระราชพิธีวิสาขบูชา(6 ส.ค. 2512 – 18 พ.ค. 2513)

ภาพ

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพหอพระสมุดวชิรญาณ ภ 004 หวญ 8/3 เรื่อง โคมต่างๆ ที่ศาลารายในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม วิสาข

นายพิชัย ยินดีน้อย