Page 162 - จดหมายเหตุงานพระบรมศพ

๑๑๖๐ จดหมายเหตุงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร

พระเมรุมาศพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร
ณ มณฑลพระราชพิธีท้องสนามหลวง ทิศเหนือ

๑๑ ๑๑ ๑๑ ๑๑
๙ ๖ ๙ นิทรรศการ
๑๓ ๘ ๘ ๑๕
๑๓ ๑๔ งานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ
๑๓ ๑๑ ๔ ๕ ๔ ๑๑ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร
๑๒ ๗ ๓ ๓ ๗ ๑๕
๒ ๒ นิทรรศการ “พระผู้ทรงเป็นนิรันดร์”
ทางออก ๕ ๑ ๕ ทางเข้า
๒ ๒ ณ พระที่นั่งทรงธรรม ๖
๑๓ ๗ ๓ ๓ ๗
๑๓ ๔ ๔ ๑๐ ๑๕ ๑. เมื่อเสด็จอวตาร
๙ ๑๑ ๕ ๑๑ ๙ ๒. รัชกาลที่ร่มเย็น พระเมรุมาศ
๓. เพ็ญพระราชธรรม พระเมรุมาศ ๙ ยอด เป็นอาคารทรงบุษบก ๙ องค์ ตั้งอยู่บนฐานชาลาสี่เหลี่ยมจัตุรัส ๔ ชั้น บันไดทางขึ้น ๔ ทิศ บุษบกประธานมีชั้นเชิง
๔. น�าพระราชไมตรี กลอน ๗ ชั้น ยอดบนสุดประดิษฐานพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร ภายในมีพระจิตกาธานประดิษฐานพระโกศพระบรมศพ ผนังสี่ด้านติดตั้งฉากบังเพลิง
๕. พระจักรีนิวัตฟ้า เขียนรูปนารายณ์อวตารและภาพโครงการตามพระราชด�าริ มุมทั้งสี่ของฐานชั้นที่ ๓ เป็นที่ตั้งซ่างหรือส�าซ่างทรงบุษบกชั้นเชิงกลอน ๕ ชั้น ๔ องค์
๑ พระเมรุมาศ ๒ ซ่างหรือส�าซ่าง ๓ หอเปลื้อง ๔ สระอโนดาต ๕ ลานเวียนอุตราวัฏ ถัดลงมาบนฐานชาลาชั้นที่ ๒ มีหอเปลื้องทรงบุษบกชั้นเชิงกลอน ๕ ชั้น ๔ องค์ ขนาดย่อมลง ตั้งอยู่ที่มุมทั้งสี่ ส�าหรับเก็บอุปกรณ์พระราชพิธี บริเวณ
๖ พระที่นั่งทรงธรรม ๗ ศาลาลูกขุน ๑ ๘ ศาลาลูกขุน ๒ ๙ ทับเกษตร ๑๐ พลับพลายกสนามหลวง นิทรรศการ “พระเมรุมาศพิมานนฤมิต” ฐานชาลาทั้งสามชั้นประดับประติมากรรม เสาครุฑ ท้าวจตุโลกบาล เทพยดา ราชสีห์ คชสีห์ นาคราวบันได ฐานชาลาชั้นล่างมีสัตว์มงคลประจ�
ฐานชาลาทั้งสามชั้นประดับประติมากรรม เสาครุฑ ท้าวจตุโลกบาล เทพยดา ราชสีห์ คชสีห์ นาคราวบันได ฐานชาลาชั้นล่างมีสัตว์มงคลประจ�าทิศ
๑๑ ทิม ๑๒ รั้วราชวัติ ๑๓ ศาลาลูกขุน ๓ ๑๔ ภูมิทัศน์แปลงนา ๑๕ เวทีมหรสพ สรรพศาสตร์ ศิลป์พร้อม น้อมถวายพระราชาผู้ทรงธรรม รอบฐานพระเมรุมาศ มีสระอโนดาต เขามอ ประดับด้วยสัตว์หิมพานต์ชนิดต่าง ๆ
ณ ศาลาลูกขุน ๑ และ ๒ ๗ ๘
๑. สมมติเทวพิมาน : สถาปัตยกรรมพระเมรุมาศ
๒. ณ วิธานสถาปกศาลา : จากแบบขยายสู่การก่อสร้าง
๓. ประติมาสร้างสรรค์ : งานประติมากรรมประดับพระเมรุมาศ
๔. สวรรค์บรรจงวาด : ฉากบังเพลิงและจิตรกรรมโครงการตามพระราชด�าริ
๕. ยาตรากฤษฎาธาร : การบูรณปฏิสังขรณ์ราชรถและพระยานมาศ
๖. ตระการวิจิตรศิลปกรรม : งานประณีตศิลป์ในพระราชพิธี
นิทรรศการสัมผัสเพื่อผู้พิการทางสายตา
ณ ทับเกษตรด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ ๙
น�าสัมผัสเรื่องเขาพระสุเมรุ สัญลักษณ์แห่งพระเมรุมาศ ราชรถน้อย
เวทีมหรสพ ราชรถทรงบุษบก ขนาดย่อม กว้าง ๓.๕๐ เมตร ยาว ๑๓ เมตร ซุ้มถวายดอกไม้จันทน์
ณ เวทีด้านทิศเหนือของท้องสนามหลวง ๑๕ สูง ๖.๘๐ เมตร มี ๓ องค์ สร้างสมัยรัชกาลที่ ๑ ในคราวเดียวกับพระมหา ซุ้มถวายดอกไม้จันทน์ส�าหรับประชาชนร่วมถวายสักการะ
พิชัยราชรถ ส�าหรับพระสงฆ์อ่านพระอภิธรรมน�าพระบรมศพและเป็น พระบรมศพ สร้างอยู่บริเวณนอกมณฑลพระราชพิธี กรมศิลปากร
ราชรถโปรยข้าวตอกดอกไม้ และราชรถโยง (ผ้าสดับปกรณ์) ในขบวน ออกแบบและใช้เป็นต้นแบบน�าไปจัดสร้างในสถานที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ
พระบรมราชอิสริยยศอัญเชิญพระบรมศพและพระศพออกสู่พระเมรุมาศ แนวการออกแบบเนื่องในพระราชกรณียกิจด้านการเกษตร คือ โครงการ
ณ ท้องสนามหลวง ต่อมา ยกเลิกราชรถโยง และราชรถโปรย ปัจจุบัน ตามพระราชด�าริฝนหลวง พื้นหลังเป็นรูปเมฆและสายฝน มีเส้นสินเทา
ใช้เฉพาะราชรถพระสงฆ์อ่านพระอภิธรรมน�าหน้าพระมหาพิชัยราชรถ เป็นกรอบนอกอย่างจิตรกรรมไทย เป็นซุ้ม ๓ ขนาด ซุ้มขนาดใหญ่ กว้าง
ทรงพระโกศพระบรมศพองค์เดียว ๘ เมตร สูง ๙.๕๐ เมตร ซุ้มขนาดกลาง กว้าง ๔.๕๐ เมตร สูง ๗.๗๕ เมตร
และซุ้มขนาดเล็ก กว้าง ๓.๓๐ เมตร สูง ๔.๕๐ เมตร
พระที่นั่งทรงธรรม
พระที่นั่งทรงธรรม ในต่างประเทศ ตั้งแท่นยกพื้นส�าหรับถวายดอกไม้จันทน์ เบื้อง
พระที่นั่งทรงธรรม
พระที่นั่งทรงธรรม
พระที่นั่ง ส�าหรับพระมหากษัตริย์ประทับทรงธรรม เพื่อทรง หน้าพระบรมฉายาลักษณ์ พร้อมเครื่องสักการะ ณ สถานทูตและสถาน
กงสุลไทยทั่วโลกเช่นกัน
บ�าเพ็ญพระราชกุศลในการพระราชพิธีออกพระเมรุ ขนาดกว้าง ๔๔.๕๐
เมตร ยาว ๑๕๕ เมตร สูง ๒๒ เมตร และที่ส�าหรับพระบรมวงศานุวงศ์ พระเมรุมาศจ�าลอง
พระราชอาคันตุกะ คณะองคมนตรี คณะรัฐมนตรี ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่
ทั้งฝ่ายทหาร พลเรือน สมาชิกรัฐสภา คณะทูตานุทูต เฝ้าทูลละอองธุลี นอกจากซุ้มถวายดอกไม้จันทน์แล้ว สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
พระบาท ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างพระเมรุมาศจ�าลอง
พลับพลายก และพลับพลา พระเสลี่ยงกลีบบัว ที่พระลานพระราชวังดุสิต ๑ แห่ง ณ ๔ มุมของท้องสนามหลวง
ทิศเหนือ บริเวณส�านักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (เดิม) ทิศใต้ บริเวณ
อาคารทรงโถง ส�าหรับพระมหากษัตริย์เสด็จฯ ประทับเพื่อรอ พระราชยานส�าหรับสมเด็จพระสังฆราชหรือพระราชาคณะนั่ง พระปฐมบรมราชานุสรณ์ (สะพานพระพุทธยอดฟ้า) ทิศตะวันออก บริเวณ
รับส่งพระบรมศพในริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศ พร้อมด้วยพระบรม อ่านพระอภิธรรมน�าพระโกศพระบรมศพ เป็นแท่นไม้จ�าหลักลายปิดทอง ลานคนเมือง กรุงเทพมหานคร ทิศตะวันตก บริเวณสวนนาคราภิรมย์
วงศานุวงศ์ มีพลับพลายกหน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ขณะอัญเชิญ ประดับกระจก มีพนักพิงติดซี่ลูกกรงโปร่งปิดทองทึบ ขนาดกว้าง ๐.๘๒ (ท่าเตียน) และ ณ ๔ มุมเมืองของกรุงเทพมหานคร เพื่อถวายดอกไม้จันทน์
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
พระโกศพระบรมศพขึ้นสู่พระมหาพิชัยราชรถ พลับพลาหน้าพระที่นั่ง เมตร ยาว ๔.๒๐ เมตร (รวมคานหาม) สูง ๑.๑๐ เมตร มีคานหาม ๒ คาน พระมหาพิชัยราชรถ ส่วนภูมิภาคสร้างในทุกจังหวัดๆ ละ ๑ แห่ง
พระมหาพิชัยราชรถ
พระมหาพิชัยราชรถ
ศาลาลูกขุน สุทไธสวรรย์ปราสาทส�าหรับพระบรมวงศ์และข้าราชการฝ่ายในเฝ้าฯ ส่ง คนหาม ๑๖ คน ราชรถทรงบุษบก ขนาดใหญ่ กว้าง ๔.๘๕ เมตร ยาว ๑๘
อาคารโถงไม่มีผนัง ส�าหรับข้าราชการชั้นผู้ใหญ่เฝ้าทูลละออง พระบรมศพ และพลับพลายก ณ ท้องสนามหลวงหน้าทางเข้ามณฑลพระ เมตร สูง ๑๑.๒๐ เมตร หนัก ๑๓.๗๐ ตัน พระบาทสมเด็จพระพุทธ
ราชพิธี เพื่ออัญเชิญพระโกศพระบรมศพสู่ราชรถปืนใหญ่ เวียนอุตราวัฏ
ธุลีพระบาทรับเสด็จ รวมทั้งเป็นอาคารบริการ ในงานพระราชพิธีครั้งนี้ (เวียนซ้าย) พระเมรุมาศ ยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดให้สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๓๓๘ ส�าหรับ
มีศาลาลูกขุน ๓ แบบ ศาลาลูกขุน ๑ ตั้งอยู่ทิศเหนือและทิศใต้ของพระ เชิญพระโกศพระบรมอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) ออก
เมรุมาศฝั่งละ ๒ หลัง ศาลาลูกขุน ๒ ตั้งอยู่ทิศเหนือและทิศใต้ของพระที่นั่ง พระเมรุเมื่อ พ.ศ. ๒๓๓๙ พร้อมกับราชรถอื่น ๆ ๗ องค์ โดยศักดิ์เป็น
ทรงธรรม ฝั่งละ ๑ หลัง และศาลาลูกขุน ๓ ตั้งอยู่นอกรั้วราชวัติทางทิศใต้ ราชรถส�าหรับอัญเชิญพระบรมศพพระเจ้าแผ่นดิน
ของมณฑลพระราชพิธี ๕ หลัง เป็นห้องถ่ายทอดสดการพระราชพิธี ที่พัก
ทหารมหาดเล็ก และห้องสุขา
เกยลา
แท่นฐานยกสูงย่อมุม มีรางเลื่อน ส�าหรับอัญเชิญพระโกศ พระที่นั่งราเชนทรยาน
พระบรมศพจากพระเสลี่ยงแว่นฟ้าขึ้นประดิษฐานบนพระยานมาศสาม พระยานมาศสามล�าคาน พระที่นั่งคานหามทรงบุษบก สร้างด้วยไม้จ�าหลักลายปิดทอง
ล�าคาน ตั้งอยู่ด้านหน้าประตูก�าแพงแก้วด้านทิศตะวันตกพระที่นั่งดุสิต ประดับกระจกทั้งองค์ ขนาดกว้าง ๑.๐๓ เมตร ยาว ๕.๔๘ เมตร (รวม
มหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง พระยานมาศสามล�าคาน เป็นพระราชยานส�าหรับอัญเชิญ คานหาม) สูง ๔.๒๓ เมตร คานหาม ๔ คาน คนหาม ๕๖ คน สร้างใน
พระโกศพระบรมศพจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหา รัชกาลที่ ๑ ส�าหรับพระมหากษัตริย์ทรงในเวลาเสด็จพระราชด�าเนินโดย
ราชวัง ไปประดิษฐานบนพระมหาพิชัยราชรถ ซึ่งเทียบรออยู่ ณ พลับพลา ขบวนพยุหยาตราสี่สาย ในรัชกาลที่ ๙ พระบาทสมเด็จพระปรมินทร
ทับเกษตร ยกหน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม พระราชยานองค์นี้ พระบาทสมเด็จ มหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ประทับพระที่นั่งราเชนทรยานจาก
พระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ ทรงสร้างเพื่ออัญเชิญพระโกศ
อาคารทั้งสี่มุมของพื้นที่ แสดงขอบเขตปริมณฑลพระราชพิธี พระบรมศพพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เป็น ราชรถปืนใหญ่ พระมหามณเฑียรไปถวายสักการะพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร ณ พระ
เป็นอาคารเครื่องยอดชั้นบันแถลง ๓ ชั้น อิงรูปแบบจากพระเมรุมาศ ปีก คานหามขนาดใหญ่ ขนาดกว้าง ๑.๘๕ เมตร ยาว ๗.๑๕ เมตร (รวม ราชรถในริ้วขบวนอัญเชิญพระโกศพระบรมศพพระบาท อุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก และเป็น
พระราชยานอัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิพระมหากษัตริย์ หรือพระอัฐิ
ทั้งสองข้างอาคาร หลังคาจั่วรูปแบบเดียวกับทิม เชื่อมต่อกับรั้วราชวัติ คานหาม) สูง ๐.๘๐ เมตร ลักษณะเป็นแท่นลด ซ้อน ๔ ชั้น ย่อมุม สมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เวียนอุตราวัฏ พระบรมวงศ์จากพระเมรุมาศท้องสนามหลวงเข้าสู่พระบรมมหาราชวัง
ส�าหรับเป็นที่พักเจ้าหน้าที่และพนักงาน ไม้สิบสองจ�าหลักลายปิดทองประดับกระจกทั้งองค์ คานหาม ๓ คาน (เวียนซ้าย) รอบพระเมรุมาศ กรมสรรพาวุธทหารบก สร้างใหม่ ตลอดมา
คนหาม ๖๐ คน โดยอิงรูปแบบจากราชรถปืนใหญ่ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ
เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ (ต้นราชสกุล จิตรพงศ์) ทรง พระที่นั่งราเชนทรยานน้อย
พระเสลี่ยงแ
พระเสลี่ยงแ
พระเสลี่ยงแว่นฟ้าว่นฟ้าว่นฟ้า ออกแบบสร้างขึ้นใช้ในงานพระศพสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า พระที่นั่งคานหามทรงบุษบก ขนาดย่อม สร้างใหม่ในงานพระ
พระราชยานขนาดเล็ก ส�าหรับอัญเชิญพระโกศพระบรมศพ จักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ และงานพระบรมศพ เมรุมาศครั้งนี้ เพื่อรักษาโบราณราชประเพณีงานพระเมรุมาศพระมหา
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามา
ทิม จากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทไปยังเกยเทียบพระยานมาศสามล�าคานที่ ธิบดินทร กรมศิลปากร ด�าเนินงานด้านศิลปกรรม สร้างฐานไม้จันทน์ กษัตริย์ ท�าด้วยไม้สลักปิดทอง คานหาม ๔ คานคนหาม ๕๖ คน อิงรูปแบบ
ก�าแพงแก้วพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง เป็นแท่น
พระที่นั่งราเชนทรยานองค์ใหญ่ ส�าหรับอัญเชิญพระบรมราชสรีรางคาร
อาคารโถง สร้างติดแนวรั้วราชวัติทั้ง ๔ ด้าน ลักษณะด้านหน้าโล่ง ไม้จ�าหลักลายปิดทองประดับกระจกทั้งองค์ ขนาดกว้าง ๐.๗๓ เมตร รองรับพระโกศพระบรมศพ แกะสลักลวดลายปิดทองประดับกระจกให้ จากพระเมรุมาศเข้าสู่พระบรมมหาราชวัง และเชิญไปบรรจุ ณ สุสานหลวง
ด้านข้างและด้านหลังเป็นผนังหรือพนักสูง เป็นที่พักพระสงฆ์ แพทย์หลวง ยาว ๒.๗๐ เมตร (รวมคานหาม) คานหาม ๒ คาน คนหาม ๘ คน วิจิตรงดงาม วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม และวัดบวรนิเวศวิหาร
เจ้าพนักงาน และวงปี่พาทย์ประโคมประกอบพระราชพิธี
แผนพับแบบที่ ๓ ดานหลัง
การแจกจาย
หนังสือจดหมายเหตุและหนังสือที่ระลึกงานพระบรมศพทุกเลม คณะกรรมการฝายจัดทําหนังสือที่ระลึกและ
จดหมายเหตุงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพฯ ไดนําขึ้นทูลเกลาทูลกระหมอมถวายสมเด็จพระเจาอยูหัว
มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร พระบรมวงศ และแจกจายแกหองสมุดของหนวยงานภาครัฐ ภาคเอกชน
สถานศึกษา หองสมุดประชาชน ตลอดจนแจกจายแกผูไดรับเชิญเขารวมงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพฯ
โดยเฉพาะแผนพับที่ระลึกนั้นไดแจกจายแกประชาชนผูรวมพิธีถวายดอกไมจันทน ณ พระเมรุมาศจําลอง และซุมถวาย
ดอกไมจันทนทั่วพระราชอาณาจักรและในตางประเทศ และประชาชนผูเขาชมนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติ นอกจากนี้
บางเลมไดจัดทําเปนหนังสืออิเล็กทรอนิกส (e-book) เพื่อการเผยแพรชองทางออนไลนดวย
1160