Page 165 - จดหมายเหตุงานพระบรมศพ

การจัดเตรียมงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ๑๑๖๓
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร

แนวคิดในการออกแบบทางสถาปตยกรรม

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงเปนพระมหากษัตริยรัชกาลที่ ๙ แหง

พระบรมราชวงศจักรี กรุงรัตนโกสินทร ผูออกแบบจึงออกแบบพระเมรุมาศเปนอาคารทรงบุษบก ๙ ยอด ประกอบดวย
พระเมรุมาศองคประธาน ๑ องค ซาง ๔ หลัง หอเปลื้อง ๔ หลัง รวม ๙ หลัง ตั้งอยูบนชาลาเดียวกันรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส
ยอมุมไมสิบสอง ลดหลั่นกันเปน ๔ ชั้น มีบันไดทางขึ้นทั้ง ๔ ทิศ

พระเมรุมาศองคประธาน ทรงบุษบก ยอดบุษบกมีชั้นเชิงกลอน ๗ ชั้น ยอดบนสุดประดิษฐานพระนพปฎล
มหาเศวตฉัตร ภายในมี พระจิตกาธาน เปนที่ประดิษฐานพระโกศพระบรมศพ ตั้งอยูบนชาลาชั้นบนสุด ผนังทั้งสี่ดาน
ติดตั้งฉากบังเพลิง มุมทั้งสี่ของชาลาชั้นที่ ๓ เปนที่ตั้งของ ซาง ทรงบุษบก ยอดบุษบกมีชั้นเชิงกลอน ๕ ชั้น และมุมทั้งสี่

ของชาลาชั้นที่ ๒ เปนที่ตั้งของ หอเปลื้อง ทรงบุษบก ยอดบุษบกมีชั้นเชิงกลอน ๕ ชั้นเชนกัน พระเมรุมาศเมื่อออกแบบ
แลวเสร็จมีขนาดใหญ ความสูงถึง ๕๐ เมตร ๔๙ เซนติเมตร สวนฐานกวางดานละ ๖๐ เมตร จากพื้นที่ทองสนามหลวง
ซึ่งกวาง ๑๔๐ เมตร เมื่อรวมอาคารประกอบภายในปริมณฑลพระราชพิธีจึงกินพื้นที่ถึง ๒ ใน ๓ ของทองสนามหลวง
สมดังที่สมเด็จพระเจาบรมวงศเธอ เจาฟากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ บรมครูชางสถาปตยกรรมไทย มีรับสั่งไววา
“พระเมรุมาศใหญเทาไหร สูงเทาไหร ยิ่งถวายพระเกียรติมากขึ้นเทานั้น”

การออกแบบตกแตงพระเมรุมาศทางศิลปกรรม ประติมากรรม และจิตรกรรม ยังคงเปนไปตามคติความเชื่อวา
พระมหากษัตริยทรงเปรียบดั่งพระนารายณอวตาร และคติไตรภูมิ การประดับตกแตงจึงประกอบดวยรูปพระนารายณ

ปางตาง ๆ พระโพธิสัตว ทาวจตุโลกบาล เทวดา เทพชุมนุม เทพนม ยักษพนม ครุฑ นาค ครุฑยุดนาค สัตวหิมพานต
สัตวมงคล สระอโนดาต เปนตน
นอกจากนี้การออกแบบลานอุตราวัฏ หรือลานพระราชพิธีรอบพระเมรุมาศ ยังเปนการตีความเชิงสัญลักษณ

ตามผังภูมิจักรวาลตามปรัชญาและคติความเชื่อของไทย พื้นที่การใชสอยตองสามารถรองรับกิจกรรมตาง ๆ ไดดีและ
ครบถวน รวมถึงการออกแบบองคประกอบภูมิทัศนตาง ๆ โดยรอบที่สื่อความหมายถึงพระราชกรณียกิจในโครงการ
ตามพระราชดําริตาง ๆ

แนวคิดในการออกแบบทางภูมิสถาปตยกรรมและภูมิทัศน

แนวคิดในการออกแบบภูมิสถาปตยกรรมประกอบพระเมรุมาศ ของคณะทํางานดานภูมิทัศน ประกอบดวย
นายวโรภาส วงศจตุรภัทร ภูมิสถาปนิกชํานาญการ หัวหนากลุมภูมิสถาปนิก นายพรธรรม ธรรมวิมล ภูมิสถาปนิก
ชํานาญการ นายภาสกร คําภูแสน ภูมิสถาปนิกปฏิบัติการ และนางเหมือนแกว จารุดุล วชิระเธียรชัย ภูมิสถาปนิก

ปฏิบัติการ ประกอบดวยแนวคิดหลัก ๔ ดาน คือ
ดานขนบธรรมเนียมราชประเพณี การออกแบบพื้นที่ตองตอบสนองตอการใชงานหลักในพระราชพิธี ซึ่งประกอบ
ดวยความตองการหลายสวน เชน ริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศเวียนรอบลานอุตราวัฏ ตองมีพื้นที่กวางเพียงพอ และ

มีจุดหมายตากึ่งกลางหนากระดานที่สังเกตงายเพื่อความสะดวกขณะมีริ้วขบวน ความตอเนื่องของการใชพื้นที่ที่ถูกตอง
ตามราชประเพณี ดวยการเลือกใชวัสดุและโครงสรางที่แข็งแรงสามารถรองรับกิจกรรมตามราชประเพณีไดอยางสมบูรณ

ดานคติความเชื่อในไตรภูมิ ภูมิสถาปตยกรรมพระเมรุมาศเปนการออกแบบพื้นที่เพื่อสื่อความหมายถึง
ผังภูมิจักรวาล โดยมีพระเมรุมาศ คือ เขาพระสุเมรุ เปนกึ่งกลางจักรวาล บริเวณฐานอาคารเปรียบเสมือนเชิงเขาหิมพานต
ที่ลอมรอบดวยปาหิมพานตและสัตวหิมพานต บริเวณเขาพระสุเมรุลอมรอบดวยทวีปทั้งสี่ และเนนการใชนํ้าเปน
องคประกอบหลักในการออกแบบ เพื่อเปนสัญลักษณสื่อถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร บริเวณสวนฐานพระเมรุมาศออกแบบใหมีลักษณะเปนสระอโนดาตอยูโดยรอบ

มีสัตวมงคล คือ ชาง มา โค สิงห ประจําทิศทั้งสี่ มีสายนํ้าไหลออกจากปากหลอเลี้ยงชมพูทวีปและมหานทีสีทันดร

1163