Page 372 - จดหมายเหตุงานพระบรมศพ

๑๓๗๐ จดหมายเหตุงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร

การประดับกระจก

การประดับกระจกมีจุดประสงคในการตกแตงสิ่งตาง ๆ ใหมีความงามเพิ่มเติมขึ้น จําแนกเปน ๕ ประเภท ดังนี้
การประดับกระจกประเภทพื้นลาย เปนการประดับกระจกทําใหเกิดลวดลายขึ้นบนพื้นราบ กึ่งราบ หรือโคง
ลักษณะผิวหนาของชิ้นกระจกอยูในระดับเสมอกัน

การประดับกระจกลองลายประเภทลองกระจก เปนการประดับกระจกลงในลองที่เปนชองไฟ ระหวางลวดลาย
งานแกะสลักไม หรืองานปนปูนที่ลงรักปดทองประดับกระจก โดยประสงคใชกระจกสี เชน สีคราม สีเขียว ชวยขับลวดลาย
ปดทองคําเปลวใหดูเดนขึ้น เรียกวา “ลองกระจก”

การประดับกระจกประเภทลายยา เปนการกําหนดลวดลายลงบนชิ้นงานโดยประดับกระจกสีตาง ๆ ที่ไดรับ
การตัดแบงเปนชิ้น ตามแบบลวดลายและขนาดที่กําหนดลงในลองลายตื้น ๆ ซึ่งไดขุดควักลงบนผิวชิ้นงาน แลวปดทอง
ลงบนผิวชิ้นงานทําใหปรากฏลวดลายของกระจกสีไดเดนชัดขึ้น งาน “ประดับกระจกลายยา” นี้ยอมาจากคําวา

“กระยารงค” แปลวา “สีสําหรับวาดเขียน” และ การเรียกงานประดับกระจกประเภทนี้วา “ลายยา” ก็เปนไปในเชิง
เปรียบเทียบวา ลวดลายประดับดวยกระจกสีตางสีที่ปรากฏบนพื้นสีทองนั้นแลดูคลายกันกับลวดลายเขียนดวย
กระยารงค หรือกระยาสี คือเครื่องสีนั่นเอง

การประดับกระจกประเภทแกมเบื้อ เปนการประดับกระจกสีรวมกับงานประดับมุก เพื่อเพิ่มเติมสีสันใหสวยงาม
แกงานประดับมุก
การประดับกระจกประเภทแวว เปนการติดกระจกทําเปนแวว สอดประดับตกแตงในตัวลายแบบตาง ๆ ดวย

การตัดกระจกเปนรูปหยดนํ้า กลม ปดเปนไสลายกระจัง ลายใบเทศ หรือ ลายดอกมะเขือ เปนตน
วัสดุและชนิดของกระจก

กระจกสีที่ใชประดับตกแตงงานประณีตศิลปมี ๔ ชนิด คือ

กระจกเกรียบ เปนกระจกสีที่ฉาบอยูบนแผนดีบุก มีชนิดแผนบางและแผนหนา ใชประดับตกแตงสิ่งของที่อยู
ในรมและกลางแจง ชนิดแผนบางจะประดับงานที่ตองการลวดลายที่ละเอียดประณีต เชน แววเครื่องศิราภรณ โขน
ละคร ลายทองแผลวด เครื่องสูง ราชวัติ ฉัตร ธง ตะลุม พานแวนฟา โตะ แทนฐานตาง ๆ ชนิดแผนหนาจะใชประดับ
ตกแตงลวดลายที่ไมละเอียดมาก เชน ชอฟา ใบระกา หางหงส หนาบัน ฯลฯ กระจกเกรียบเปนกระจกที่นิยมใชประดับ

ตกแตงกันมาตั้งแตโบราณ ในปจจุบันไมมีการผลิตกระจกเกรียบแลว แตการประดับกระจกยังเปนที่นิยมอยู ชางจึง
หันมาใชกระจกแกวแทนกระจกเกรียบ โบราณวัตถุที่ประดับตกแตงดวยกระจกเกรียบที่งดงามมีตัวอยางใหเห็นอยูมาก
ในพิพิธภัณฑสถานแหงชาติ พระนคร เชน ธรรมาสน สังเค็ด ในสมัยอยุธยา พระที่นั่งบุษบกมาลาในพระที่นั่งอิศราวินิจฉัย
ในสมัยรัตนโกสินทร

กระจกจืน บางก็เรียก แกวอังวะ แกวพุกาม แกวพุกํ่า หรือแกวจืน เนื้อกระจกมีสีและใส สรางขึ้นโดยนําเนื้อ
กระจกสีฉายลงบนแผนตะกั่วนม (ตะกั่วบริสุทธิ์) มีขนาดใหญสามารถตัดแตงและดัดโคงงอใหรับกับผิวชิ้นงานที่มีลักษณะ

โคงไดโดยเนื้อกระจกจะแตกลานแตไมหลุดออกจากพื้นตะกั่ว งานประดับกระจกประเภทนี้พบไดตามพระอุโบสถใน
ภาคเหนือ วิธีการใชงาน ใชกรรไกรตัดใหไดขนาดที่จะประดับลงบนลวดลายดัดใหเขารูปทรงลาย แลวใหตะปูตอกตรึง
ใหติดกับชิ้นงานซึ่งสวนใหญจะเปนสวนประดับของสถาปตยกรรมไดแก หนาบัน เสาอาคาร เปนตน
กระจกหุง เปนกระจกที่มีการผลิตเชนเดียวกับกระจกเกรียบคือฉาบหลังดวยดีบุก แตมีความแตกตางที่

กระจกหุงจะหลอออกมาเปนรูปทรงตาง ๆ เชน หยดนํ้า ครึ่งทรงกลม เพื่อใหมีมิติสูงขึ้นมาจากพื้นเมื่อประดับบนลวดลาย
เชน ชองแวว สามารถใหความรูสึกเหมือนประดับดวยอัญมณี ปจจุบันไมมีการผลิตแลวเชนกัน

กระจกแกว เปนกระจกสีดานหลังฉาบดวยปรอทเคลือบนํ้ายาเคมี มีลักษณะทั้งเปนแผนเรียบและแผนโคง

1370