Page 224 - จดหมายเหตุงานพระบรมศพ

๑๒๒๒ จดหมายเหตุงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร

งานศิลปกรรมและประณีตศิลปประดับพระเมรุมาศ

การประดับตกแตงพระเมรุมาศทรงบุษบก ๙ ยอด ในสวนของงานศิลปกรรมและประณีตศิลปที่ประดับ

ทั้งองคพระเมรุมาศ พระจิตกาธาน ฉากบังเพลิง พระวิสูตร ฉัตรประดับพระเมรุมาศ เกรินบันไดนาค จนถึงราชวัติ
ลวนมีเทคนิคการดําเนินงานทั้งตามแบบประเพณีและแบบรวมสมัย ตลอดจนวัสดุอุปกรณบางสวนที่ตองเลือกสรร
ปรับปรุงใหเขากับระบบการผลิตในปจจุบัน จนกลาวไดวา เปนงานศิลปกรรมและประณีตศิลปรวมสมัยในรัชกาลที่ ๙
เชนเดียวกับงานศิลปะอื่น ๆ ดังเชนใชงานซอนไมทดแทนการแกะสลักไมจริง ประดับตกแตงดวยผาทองยนสาบ

กระดาษสีโดยใชผาทองยน ๕ สีหลัก คือ สีทอง สีขาว สีนํ้าเงิน สีชมพู และสีเขียว ลายผาทองยนไดคัดสรรลายพิเศษ
เปนลายขั้นสูงสําหรับพระมหากษัตริย เชน ลายกานตอดอก ลายพุมขาวบิณฑเทพนมกานแยง ซึ่งเปนการตอสายกัน
อยางนอย ๓ ลาย เชน ลายดอกไม ใบเทศเปลว หนาเทพนม ประดับตอกันเปนชั้น ๆ ขึ้นไป

เทคนิคการดําเนินงานศิลปกรรมและประณีตศิลปที่สําคัญ จําแนกตามลักษณะงานไดดังนี้
การซอนไม

พระเมรุมาศ จัดเปนสถาปตยกรรมลําลอง สรางขึ้นเพื่อการใชสอยเพียงชั่วคราวมักใชในการประกอบงาน
พระราชพิธีสําคัญ เมื่อแลวเสร็จจึงรื้อถอนลง นิยมใชวัสดุที่สรางประกอบและรื้อถอนไดงายเชน ไมไผ กระดาษ เสื่อสาน
รวมถึงการใชศิลปะการซอนไมในการกอสรางองคประกอบสถาปตยกรรมอันเปนการลดทอนรูปแบบมาจากการ

แกะสลักไมจริงปดทองประดับกระจกอยางงานตกแตงสถาปตยกรรมประเพณี การกอสรางอยางถาวรนี้ตองใชเวลา
งบประมาณและทรัพยากรเปนจํานวนมาก ดังนั้นการกอสรางอาคารชั่วคราวอยางพระเมรุมาศและอาคารประกอบ
ในพระราชพิธี ไดถือตามอยางโบราณราชประเพณีที่ใชศิลปะการซอนไมสืบทอดตอกันมา โดยปรับเปลี่ยนวัสดุและ
เทคนิคตามวิทยาการงานสถาปตยกรรมและวิศวกรรมในแตละยุคสมัย การทดลองหาวัสดุทดแทนเชน การทําตนแบบ

แลวจึงทําพิมพเพื่อหลอชิ้นงานดวยวัสดุเรซิน หรือการทดลองตัดโฟมเพื่อขึ้นรูปแทนการใชไมอัด เหลานี้ลวนเปนการคิด
ออกแบบ และทดลองเพื่อใหเกิดความเหมาะสมและวิวัฒน
ไปตามธรรมชาติของศิลปสถาปตยกรรม

การซอนไม มีขั้นตอนดําเนินการคือ เมื่อสถาปนิก
ขยายแบบเทาจริง ไดสัดสวนสวยงามรวมถึงลวดลายที่
ตองการแลว จึงคัดเสนลงบนกระดาษไขเพื่อสงใหชางดําเนิน
การซอนไม ชางไมจะเตรียมไมอัดประกบความหนาใหได

ตามชั้นที่ตองการ แลวตัดไมตามเสนลายที่วาดไวในแผนกระ
ดาษนํามาซอนกันเปนชั้น ๆ ใหเกิดมิติคลายกับการแกะสลัก
ไมสถาปนิกผูออกแบบเขียนลายจะตองระบุความตื้นลึกของ

แตละชั้นไว เพื่อใหชางไมสามารถตัดและซอนตามแบบได
ศิลปะการซอนไม
อยางถูกตอง ศิลปะการซอนไม
กรรมวิธีที่ใชไมแผนบางหรือไมอัดตัดเปนชั้น ๆ เพื่อซอนขึ้นรูปองคประกอบนั้น ทําใหเกิดเศษไมเหลือทิ้งเปนจํานวน

มาก ดังนั้นสถาปนิกจึงพยายามหาวัสดุทดแทนเพื่อลดการใชทรัพยากรไม รวมถึงการทําองคประกอบบางสวนที่ตองการ
ความเปนสามมิติ เชน สวนที่มีความโคง มักใชโครงไมไผสานกรุกระดาษซึ่งไมทนตอความชื้น ในงานพระเมรุแตละครั้งจึง
ไดมีการทดลองหาวัสดุทดแแทน เชนในครั้งงานถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระนางเจารําไพพรรณี พระบรมราชินี
ในรัชกาลที่ ๗ ผูออกแบบพระเมรุมาศในครั้งนั้นคือ นายประเวศ ลิมปรังษี ไดเลือกใชการหลอไฟเบอรกลาสบริเวณที่เปน

พรหมพักตรประดับยอดพระเมรุมาศแทนการใชไมไผและกระดาษซึ่งเปอยยุยไดงาย หรือในครั้งงานออกพระเมรุสมเด็จ
พระเจาพี่นางเธอ เจาฟากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร พลอากาศเอก อาวุธ เงินชูกลิ่น ผูออกแบบ

1222