Page 282 - จดหมายเหตุงานพระบรมศพ

๑๒๘๐ จดหมายเหตุงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร

ภาพจากสมุดภาพไตรภูมิ สมัยกรุงศรีอยุธยาและสมัยกรุงธนบุรี เลม ๒ ฉบับกรมศิลปากร

ชาง ไดคัดเลือกชางตระกูลพรหมพงศ ๑๐ หมู คือ ฉัททันตหัตถี อุโบสถหัตถี เหมหัตถี มงคลหัตถี คันธหัตถี
ปงคลหัตถี ดามพหัตถี ปณฑรหัตถีหรือนาคันธรหัตถี คังไคยหัตถี และ กาลวกหัตถี เฉพาะหมูอุโบสถหัตถีนั้นไดนําลักษณะ
“งาออมจักรวาล” ของพระเศวตอดุลยเดชพาหน ชางเผือกซึ่งเปนชางสําคัญประจํารัชกาลพระบาทสมเด็จพระปรมินทร

มหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร มาประมวลไวจึงจัดเปนศิลปะรวมสมัยประจํารัชกาลที่ ๙ ดวย นอกจากนี้ยังมีสัตว
ผสมชางอีก ๓ อยาง คือ กุญชรวารี เปนชางผสมปลาที่มีสวนเปนชางมากกวาปลา วารีกุญชร เปนชางผสมปลาที่มีสวน
เปนปลามากกวาชาง กรินทปกษา เปนชางผสมนก

สิงหหรือราชสีห ไดคัดเลือกสิงห ๔ จําพวก คือ ไกรสรราชสีห บัณฑุราชสีห ติณสีหะ และกาฬสีหะ สวนสัตว
ผสมสิงหอีก ๒ อยาง คือ คชสีห มีกายเปนสิงห หัวเปนชาง ทักทอ คลายคชสีหแตมีเคราและหงอนตั้งตรงคลายมือพนม

โค ไดคัดเลือกโค ๘ ตระกูล คือ โคอุสุภราช โคกระบิล โคหา โคหงส โคสีเมฆ โคสีทองแดง โคมีลายดุจ
เกล็ดปลา และโคสีดั่งเสี้ยนโตนด สวนสัตวผสมโค ๓ อยางมี โคอสุภปกษิณ เปนโคผสมนกที่มีสวนเปนนกมากกวาโค
และโคพฤกษวาริน เปนโคผสมปลา

มา ไดคัดเลือกมา ๔ ตระกูล คือ วลาหก อัสสาชาไนย สินธพ และอัสดร สวนสัตวผสมมี ๖ อยาง คือ สินธพนัทธี
เปนมาผสมปลา ดุรงคปกษิณ เปนมาผสมนก กิเลน กายเปนสิงห มีเกล็ด มีเขา หางเปนวัว เทามีกีบคู เหมราอัสดร
เปนมาผสมเหม (หงส) เหมราช เปนราชสิงหผสมเหม นกอรหัน ทอนบนเปนมนุษย ลําตัวคลายนก มีปก

นอกจากนี้ ชางไดออกแบบและจัดสรางสัตวหิมพานตติดตั้งที่สระอโนดาตมุมพระเมรุมาศทั้งสี่มุมเพื่อเชื่อม
ระหวางรูปสัตวหิมพานตประจําทิศ อีกทั้งมีปลากราย ปลานิล ปลาตะเพียน อันเปนสัตวนํ้าตามโครงการในพระราชดําริ
เพิ่มไวดวย

ประติมากรรมสัตวประจําทิศและสัตวหิมพานต ปนรูปและลงสีโดยสํานักชางสิบหมู กรมศิลปากร คณะชางจาก
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร วิทยาเขตเพาะชาง และคณะชางอาสาสมัครจังหวัดเพชรบุรี โดยสํานัก
ชางสิบหมูจัดทํารูปแบบสัตวหิมพานตประกอบเขามอในทาตาง ๆ เพื่อใหคณะชางจิตอาสาใชเปนตนแบบในการปน

ขยายขนาดเทาจริง
สํานักชางสิบหมู รับผิดชอบการปนสัตวสําคัญประจําทิศทั้งสี่ คือ ชาง สิงห โค และมา

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร วิทยาเขตเพาะชาง รับผิดชอบการปนชางตระกูลพรหมพงศ
๑๐ หมู ควบคุมการปนโดย นายประสิทธิ์ เอมทิม หัวหนาสาขาประติมากรรม ภาควิชาศิลปะประจําชาติ

1280