102 ปี จาก “อินฟลูเอนซา” สู่ “โคโรนาไวรัส” ในสยามประเทศ (EP.01)
เผยแพร่เมื่อ: 16 มิ.ย. 64จำนวนผู้เข้าชม:2065

 

          สถานการณ์โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ที่แพร่ระบาดไปทั่วทุกมุมโลกในขณะนี้ ได้สร้างความสูญเสียแก่ผู้คนจำนวนมาก ทั้งชีวิต ทรัพย์สิน ความเสียหายด้านเศรษฐกิจ และสร้างความท้าทายแก่วงการแพทย์ในปัจจุบันที่ต้องทำงานแข่งกับเวลาให้ทันกับการรักษาผู้ติดเชื้อที่กำลังทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ แต่ใช่ว่าในอดีตจะไม่เคยเจอปรากฏการณ์การแพร่ระบาดโรคร้าย

          จากการศึกษาและสืบค้นข้อมูลจากเอกสารจดหมายเหตุ หากย้อนกลับไปเมื่อ 100 กว่าปีที่แล้ว เกิดโรคไข้หวัดที่คร่าชีวิตผู้คนครั้งยิ่งใหญ่ในประวัติศาสตร์โลก นั่นคือ โรคอินฟลูเอนซา (Influenza) หรือไข้หวัดใหญ่สเปน (Spanish Flu) ซึ่งบันทึกอยู่ในเอกสารจดหมายเหตุประกาศกระทรวงนครบาล เมื่อเดือนตุลาคม พุทธศักราช 2461 ว่าหมอไทย เรียกว่า “ ไข้หวัดใหญ่” หมอฝรั่ง เรียกว่า “อินฟลูเอนซา”

          โรคอินฟลูเอนซาหรือไข้หวัดใหญ่สเปน สร้างความเสียหายแก่สยามประเทศ ทั้งในเขตพระนครและมณฑลต่าง ๆ ราษฎรเจ็บป่วยกว่า 2 ล้านคน มีผู้เสียชีวิต 8 หมื่นกว่าคน

          102 ปี จาก “อินฟลูเอนซา” สู่ “โคโรนาไวรัส” ในสยามประเทศ จะเน้นนำเสนอข้อมูลจากเอกสารจดหมายเหตุ แบ่งเป็น 4 ตอน ดังนี้

          EP.01 ไวรัสไม่มีพรมแดนกั้น “โรคอินฟลูเอนซา” จากยุโรปสู่สยามประเทศ

          EP.02 อาการของโรค การรักษาพยาบาล และการป้องกันโรคอินฟลูเอนซา

          EP.03 การบริหารจัดการโรคอินฟลูเอนซา

          EP.04 บทเรียนจากประวัติศาสตร์

EP.01 ไวรัสไม่มีพรมแดนกั้น “โรคอินฟลูเอนซา” จากยุโรปสู่สยามประเทศ

 “อินฟลูเอนซา” ร้ายยิ่งกว่าสงคราม

          โรคอินฟลูเอนซา (Influenza) หรือ ไข้หวัดใหญ่สเปน (Spanish Flu) เกิดจากเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ H1N1 มีจุดเริ่มต้นในแถบยุโรป เมื่อคริสต์ศักราช 1918 หรือพุทธศักราช 2461 ในช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่ 1 โรคดังกล่าวได้แพร่ระบาดไปทั่วทั้งในยุโรป อเมริกา และเอเชีย ทำให้มีผู้คนทั่วโลกเสียชีวิตราว 20 - 50 ล้านคน ซึ่งมีจำนวนมากกว่าผู้เสียชีวิตในสงครามโลกครั้งที่ 1 หลายเท่า สาเหตุที่ตั้งชื่อว่า “ไข้หวัดใหญ่สเปน” ไม่ใช่เพราะว่ามีจุดเริ่มต้นในประเทศสเปน หากแต่สเปนเป็นประเทศที่เปิดเผยข้อมูลการเกิดโรคระบาดอินฟลูเอนซาเป็นประเทศแรก ส่วนแหล่งที่มาของโรคระบาดนั้นยังไม่มีความชัดเจนว่ามาจากที่ใด

การเดินทางของทหารอเมริกันในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1

“อินฟลูเอนซา” สู่สยามประเทศ

                อินฟลูเอนซา จากยุโรปได้แพร่ระบาดมาถึงสยามประเทศ จากเอกสารจดหมายเหตุพบว่า ในช่วงเดือนตุลาคม พุทธศักราช 2461 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ อุปราชมณฑลปักษ์ใต้ ได้โทรเลขถึงเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยว่า เกิดการระบาดของโรคอินฟลูเอนซาที่จังหวัดปัตตานีและจังหวัดสงขลา มีคนป่วยเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะนักโทษในเรือนจำ ข้าราชการ และตำรวจ

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ อุปราชมณฑลปักษ์ใต้

          โรคอินฟลูเอนซาแพร่กระจายไปทั่วราชอาณาจักรทั้งในเขตพระนคร และหัวเมืองต่าง ๆ รวม 17 มณฑล เช่น มณฑลมหาราฎร์ มณฑลนครไชยศรี มณฑลราชบุรี มลฑลกรุงเก่า มณฑลอุดร มณฑลอุบล มณฑลร้อยเอ็ด เป็นต้น

          โรคดังกล่าวเริ่มสงบลงเมื่อเดือนมีนาคม พุทธศักราช 2462 กระทรวงมหาดไทยจัดทำบัญชีสรุปจำนวนประชากรใน 17 มณฑล มีทั้งสิ้น 8,310,565 คน ป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่ 2,317,662 คน และเสียชีวิต 80,223 คน

ร.6 น 7.11/2 เรื่อง ไข้หวัด (อินฟลูเอนซา) มีเรื่องแจกยา

ผู้เรียบเรียง: นางสาวพนิดา วงศ์บุญ นักจดหมายเหตุชำนาญการ สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ

คณะทำงานด้านการจัดการองค์ความรู้ของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ

เอกสารอ้างอิง:

          หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารรัชกาลที่ 6 กระทรวงนครบาล ร.6 น 7.5/14 เรื่อง แจกจ่ายยาให้แก่ผู้ป่วยเป็นไข้หวัด “อินฟลูเอนซา” (26 ต.ค. – 3 มี.ค. 2461)

          หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารรัชกาลที่ 6 กระทรวงนครบาล ร.6 น 7.11/2 เรื่อง ไข้หวัด (อินฟลูเอนซา) มีเรื่องแจกยา (26 ต.ค. – มี.ค. 2461)

          Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Immunization and Respiratory Diseases (NCIRD). 1918 Pandemic (H1N1 virus). เข้าถึงจากhttps://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/1918-pandemic-h1n1.html

ภาพ:

          หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. 27 M 00010 ภาพสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์

          American Soldiers Returning Home on the Agamemnon, Hoboken, New Jersey. เข้าถึงจาก http://www.museumsyndicate.com/item.php?item=56784#)

#องค์ความรู้จากจดหมายเหตุ