การบันทึกเหตุการณ์พระราชพิธีที่เกี่ยวเนื่องในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์
เผยแพร่เมื่อ: 15 มิ.ย. 63จำนวนผู้เข้าชม:78

การบันทึกเหตุการณ์พระราชพิธีที่เกี่ยวเนื่องในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์

สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติมีภารกิจสำคัญในการบันทึกเหตุการณ์พระราชพิธี รัฐพิธี และพิธีสำคัญที่เกี่ยวเนื่องในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์ เพื่อประมวลเหตุการณ์สำคัญของชาติไว้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ สำหรับการศึกษาค้นคว้าวิจัยและการจัดทำเป็นหนังสือจดหมายเหตุ

ในช่วงเวลาที่ผ่านมามีพระราชพิธีสำคัญที่นักจดหมายเหตุได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เข้าสังเกตการณ์และบันทึกเหตุการณ์ เพื่อนำข้อมูลมาเรียบเรียงจัดพิมพ์เป็นหนังสือจดหมายเหตุและเผยแพร่ให้แก่หน่วยงานราชการ สถาบันการศึกษา และผู้ที่สนใจได้ศึกษาค้นคว้า เช่น หนังสือจดหมายเหตุเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี พุทธศักราช 2549 จดหมายเหตุงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ 70 ปี หนังสือจดหมายเหตุงานพระบรมศพสมเด็จพระศรีนครินทรา บรมราชชนนี จดหมายเหตุงานพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ รวมทั้งจดหมายเหตุเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา อีกหลายวาระ

การบันทึกเหตุการณ์พระราชพิธีที่เกี่ยวเนื่องในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์ มีขั้นตอนการดำเนินงาน ดังนี้

1. การเตรียมตัว โดยการสอบค้นจากเอกสาร หมายกำหนดการ หนังสือ ภาพถ่ายเก่า หรือสอบถามผู้รู้ เริ่มจากประวัติความเป็นมาของพิธีการ ลำดับขั้นตอน เครื่องตั้งแต่ง เครื่องใช้ในพิธีการ บุคคลต่าง ๆ ที่มีบทบาทสำคัญ คำศัพท์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อเป็นพื้นฐานเสริมแนวทางในการบันทึกและจัดเก็บหลักฐานข้อมูล เพื่อการเรียบเรียงต้นฉบับ

2. การจัดเก็บข้อมูล ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเอกสารจะจัดเก็บตั้งแต่ก่อนดำเนินการ การเตรียมงาน การตั้งคณะกรรมการดำเนินงาน การจัดประชุม การมอบหมายงาน การจัดสถานที่ ลักษณะทางศิลปกรรม บุคคลที่มีบทบาทในเหตุการณ์ ฯลฯ จนกระทั่งสิ้นสุดเหตุการณ์ จากนั้นจึงนำเอกสารข้อมูลที่ได้จัดเก็บใส่แฟ้ม บรรจุกล่อง ทำบัญชีคุมเอกสารชั่วคราวเพื่อการเรียกใช้ในการเรียบเรียงต้นฉบับ และเมื่อจัดทำต้นฉบับ จดหมายเหตุเสร็จแล้ว จะนำเอกสารข้อมูลการดำเนินงานทั้งหมดมาประเมินคุณค่า จัดเก็บ และจัดหมวดหมู่ เพื่อเป็นหลักฐานของต้นฉบับหนังสือจดหมายเหตุให้สืบค้นอ้างอิงต่อไป

3. การสังเกตการณ์และบันทึกเหตุการณ์

3.1 วางแผนการเข้าสังเกตการณ์และบันทึกเหตุการณ์ โดยศึกษาจากหมายกำหนดการ และพระราชกิจ ซึ่งได้ประสานกับกองพระราชพิธี สำนักพระราชวัง ไว้ล่วงหน้า หมายกำหนดการและพระราชกิจจะให้ข้อมูลเกี่ยวกับชื่องาน วันเวลา สถานที่ บุคคลสำคัญในงาน และกิจกรรมตามลำดับเวลา นอกจากนี้ยังศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากข่าวหรือสอบถามจากผู้เชี่ยวชาญในด้านนั้น ๆ ว่าการจัดงานพระราชพิธีในปีที่ผ่านมา มีขั้นตอนอย่างไร เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาวางแผนการเข้าปฏิบัติหน้าที่

3.2 การเข้าสังเกตการณ์และบันทึกเหตุการณ์ ต้องเดินทางไปถึงสถานที่จัดงานก่อนเวลาเริ่มงานอย่างน้อย 1 ชั่วโมง เตรียมสมุดบันทึกและเครื่องเขียนให้พร้อม จากนั้นจะเริ่มจดบันทึกข้อมูลตั้งแต่การตั้งแต่ง มณฑลพิธี และการตกแต่งสถานที่ พร้อมวาดแผนผังประกอบ จดบันทึกเวลาที่ประธานเดินทางมาถึง และรายละเอียดของกิจกรรมต่าง ๆ ตามขั้นตอน โดยจะระบุเวลาที่เริ่มดำเนินการในขั้นตอนสำคัญทุกครั้งจนเสร็จสิ้นพิธี

4. การเรียบเรียงต้นฉบับจดหมายเหตุ โดยเรียบเรียงตามลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง และยึดแนวทางการเขียนตามโครงเรื่องที่กำหนดไว้ ไม่สอดแทรกความคิดเห็นใด ๆ ของผู้บันทึกเหตุการณ์ ซึ่งในระหว่างการเรียบเรียงต้นฉบับจำเป็นจะต้องสอบทานข้อมูลทั้งจากเอกสารบันทึกและอื่น ๆ เพื่อให้ข้อมูลที่เรียบเรียงเป็นข้อมูลที่ถูกต้องตรงกับเหตุการณ์ความเป็นจริงและครบถ้วนสมบูรณ์มากที่สุด จากนั้นจะส่งข้อมูลที่เรียบเรียงเสร็จแล้วพร้อมกับเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น หมายกำหนดการ พระราชกิจ รายชื่อพระสงฆ์ บทพระธรรมเทศนา และภาพถ่าย ไปยังผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อสอบทานต้นฉบับ และบรรณาธิกรให้มีเนื้อหาและสำนวนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เพื่อดำเนินการจัดพิมพ์ต่อไป

ขณะนี้สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติยังมีหนังสือจดหมายเหตุพระราชพิธีสำคัญที่อยู่ระหว่างการจัดทำอีก 2 เล่ม คือ จดหมายเหตุงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร และจดหมายเหตุพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562 เมื่อพิมพ์แล้วเสร็จจะได้เผยแพร่เพื่อเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนให้เห็นถึงความเป็นสถาบันชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ของสังคมไทย ทั้งยังเป็นการบันทึกแบบแผนราชประเพณีอันดีงามของชาติให้แก่ผู้สนใจได้ศึกษาค้นคว้าต่อไป

ผู้เรียบเรียง: นางสาวนัทธมน จิตเจตน์ นักจดหมายเหตุชำนาญการ