ปรับขนาดอักษร

บันทึกเรื่องการรักษาพระนคร ครั้งรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรป

          ในสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ได้มีการจัดทำบันทึกเรื่องการรักษาพระนคร ครั้งรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรปไว้ โดยเป็นการสรุปรวมพระบรมราโชวาทถึงกระทรวงต่างๆ พระราชหัตถเลขา การตั้งกรรมการ ตลอดจนประกาศกระแสพระบรมราชประสงค์ ซึ่งจัดทำโดยพระพิพัฒน์วรรณกิจ เมื่อวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2473 ความว่า

          เมื่อต้นปี ร.ศ.116 เสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1 การรักษาพระนครครั้งนี้ มีพระราชกำหนดผู้สำเร็จราชการแผ่นดินออกฉะบับหนึ่ง ในพระราชกำหนดมีใจความทรงตั้งสมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนารถ เปนผู้สำเร็จราชการแผ่นดินต่างพระองค์ และให้ทรงมีพระราชอำนาจสิทธิ์ขาด คือ ทรงสั่งการถอดถอน ตั้งตำแหน่งสมณะศักดิ์ บรรดาศักดิ์ข้าราชการฯ ตลอดจนทรงสั่งลงโทษนักโทษตามคำพิพากษาของศาลได้ ในการทรงสั่งตั้งบรรดาศักดิ์ข้าราชการ ปรากฏว่ามีหลายราย;แต่การทรงสั่งประหารชีวิตนักโทษ สอบดูในสมุดกอปิพระราชหัตถเลขาไม่ปรากฏว่าทรงสั่งเลย มีอยู่ราย 1 ที่ศาลวางบทประหารชีวิต แต่ทรงเปลี่ยนเปนจำคุกตลอดชีวิต นอกนั้นก็เปนแต่ทรงสั่งจำคุกตามคำพิพากษา และปล่อยนักโทษโดยมาก

          ในการรักษาพระนครครั้งนี้ นอกจากพระราชกำหนดผู้สำเร็จราชการแผ่นดินแล้ว ยังมีประกาศและพระบรมราโชวาทฯ ประกอบอีก 16 ฉะบับ คือ

1. ประกาศกระแสพระบรมราชประสงค์ด้วยราชการทั้งปวงในเวลาที่จะเสด็จพระราชดำเนิร

2. กระแสพระบรมราโชวาทในเวลาประชุมอ่านพระราชกำหนดผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน

3. พระบรมราโชวาท พระราชทานาทเด็จพระบรมราชินีนารถ

4. พระบรมราโชวาท พระราชทานพระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดมและพระยาเทเวศร์วงษ์วิวัฒน์

5. พระบรมราโชวาท ฉะเพาะพระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม ในหน้าที่ราชเลขานุการ และผู้แทนเสนาบดีกระทรวงวัง

6. พระบรมราโชวาท สำหรับกระทรวงวัง

7. พระบรมราโชวาท สำหรับกระทรวงมหาดไทย

8. พระบรมราโชวาท สำหรับกระทรวงธรรมการ

9. พระบรมราโชวาท สำหรับกรมราชเลขานุการ

10. พระบรมราโชวาท สำหรับกรมพระอาลักษณ์

11. พระราชหัตถเลขา ถึงสภานายกหอพระสมุดวชิรญาณ

12. ร่างตราตั้งกรรมการหอพระสมุดวชิรญาณ

13. ร่างตราตั้งกรรมการมหามกุฏราชวิทยาลัย

14. พระบรมราโชวาทฉะเพาะพระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม และกรมหมื่นปราบปรปักษ์ ซึ่งเปนกระทรวงวัง

15. พระบรมราโชวาทเพิ่มเติมในหน้าที่ราชเลขานุการ

16. พระราชปฏิญาณต่อหน้าที่ประชุมพระมหาเถระสมาคม

          การประชุมครั้งนี้ คงมีทั้งที่ประชุมผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน และที่ประชุมเสนาบดี

          เมื่อปลายปี ร.ศ.125 เสด็จประพาสทวีปยุโรปครั้งที่ 2 การรักษาพระนครครั้งนี้ มีประกาศตั้งสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชเปนผู้รักษาพระนคร ความในประกาศครั้งนี้ไม่ได้ระบุพระราชทานไว้ชัดเจนอย่างเสด็จคราวแรก (ร.ศ.116) เปนแต่พูดรวมๆว่า เมื่อการนั้นเคยพระราชทานพระบรมราชวินิจฉัยโดยไม่ต้องปรึกษาเสนาบดีแล้ว ก็ให้พร้อมด้วยที่ประชุมผู้สำเร็จราชการฯ คาดการเทียบเคียงกับพระราชนิยมและแบบอย่างที่เคยและควรแก่เหตุนั้นบังคับบัญชาไป แล้วจึงกราบบังคมทูลออกไปภายหลัง ถ้าหากการนั้นเคยโปรดเกล้าฯให้เสนาบดีประชุมปรึกษากัน ก็ให้พร้อมกับที่ประชุมเสนาบดีบังคับบัญชาไปให้ตลอด การตั้งและถอนตำแหน่ง ถ้าเปนตำแหน่งที่ทรงพระกรุณาโปรดตั้งว่างลง ก็ให้ทรงจัดผู้ทำการแทนไปก่อน จนกว่าจะได้โปรดเกล้าฯให้ตั้งขึ้นใหม่ ถ้าผู้ใดประพฤติไม่ชอบด้อยราชการก็ให้ทรงถอดถอนผู้นั้นออกไว้เสียก่อน แล้วจัดผู้ทำการแทนต่อไปจนกว่าจะได้รับพระบรมราชวินิจฉัยภายหลัง และมีพระบรมราชโองการดำรัสสั่งฉะเพาะเสนาบดีกระทรวงวังอีก 1 ฉะบับ

          การประชุมครั้งนี้ คงมีทั้งการประชุมผู้สำเร็จราชการฯ และการประชุมเสนาบดี

          หากผู้ใดสนใจประกาศ พระบรมราโชวาทต่างๆที่กล่าวไปข้างต้นนี้ สามารถศึกษาเพิ่มเติมได้จากเอกสารจดหมายเหตุ รหัส ร.7 รล1/98 บันทึกเรื่องการรักษาพระนครครั้งรัชชกาลที่ 5 (ให้บริการเป็นไมโครฟิล์ม)

หมายเหตุคงเขียนและสะกดคำตามอย่างเอกสารจดหมายเหตุ

ที่มา :ร.7 รล1/98 บันทึกเรื่องการรักษาพระนครครั้งรัชชกาลที่ 5

 

ผู้เขียน :

watcharaporn

วันที่เผยแพร่ :

วันอังคาร, 31 มกราคม 2560

ผู้ชม :

358